Matagaluega o Aoga a le Setete o Hawaii

Ka 'Oihana Ho'ona'auao o le Malo o Hawai'i

O le a'oga tulagalua a Ke'elikōlani ua fa'amanatuina le toe fa'aigoa aloa'ia e fa'aaloalo i le tama'ita'i o Ruth Keanolani Kanāhoahoa Ke'elikōlani.

HONOLULU - Ua faamanatu e tamaiti aoga, tagata faigaluega ma tagata lautele le toe faaigoa o le Aoga Tutotonu Tutotonu i lona igoa muamua e faamamaluina ai le Princess Ruth Keanolani Kanāhoahoa Keʻelikōlani i se sauniga i le aso e faamanatu ai lona 196 tausaga.

“O le toe fa’afo’isia o le igoa o le a’oga e fa’amanatuina ai le fa’amaoni o le tama’ita’i o Ke’elikōlani i le a’oa’oina o fanau i Hawai’i ma fa’afeso’ota’i sa’o ai a tatou tamaiti a’oga i aso nei i lona agalelei ma le tofa mamao,” o le saunoaga lea a le Pule A’oga Joseph Passantino. “O le toe aumaia o le igoa Keʻelikōlani e mafai ai ona tatou faʻaaloalo i le aganuu Hawaii, faʻaaloalo i o tatou aliʻi, ma faʻamalosia a tatou tamaiti aʻoga e ala i le faʻatupuina i totonu ia i latou o uiga na ia faʻaalia."

O le tama'ita'i ua maliu o Ke'elikōlani, o se ali'i maualuga ma e tupuga mai i toto tautupu i itu uma e lua o lona aiga, sa tele sona sao i le fa'alauteleina o avanoa i a'oga i Hawai'i. O le faleaoga iloga e lata ane i le taulaga o Honolulu na fausia i le 1926 i luga o le nofoaga o Keōua Hale, le maota o le tupu tele o Keʻelikōlani, ma na toe faaigoa i le 1927 o le Central Intermediate School.

O le suiga o le igoa na faʻalauiloaina i le 2019 ma faʻatautaia e se komiti faʻapitoa o faiaoga, faletusi, alumnae, tamaiti aʻoga, tusitala faʻasolopito ma tagata lautele. Na taofia le alualu i luma i le 2020 e le faʻamaʻi COVID-19, ae na toe faʻaauau galuega, faʻaiʻu i se faamaoniga e le Komiti o Aoga i le aso 17 o Setema, 2021. 

O se ata matagofie fou o le lotoa o loo faamamaluina ai le tama'ita'i o Ke'elikōlani sa faapaiaina foi o se vaega o le faafiafiaga. O loʻo faʻaalia ai le maota tele o Keōua Hale i Honolulu, o lona fale faʻaleaganuʻu masani i le lotoa o Huliheʻe Palace i Kailua-Kona, ma Mauna Loa, lea na ia faʻalavelave ai e fesoasoani e puipuia le aai o Hilo mai le tafe mai o le lava i le 1880. Na faʻaalia foi faʻailoga aloaia a le aoga ma o le a faʻapipiʻiina i vaiaso a sau.

Ina ua maliu o ia i le 1883, o meatotino a le tama'ita'i o Ke'elikōlani, e aofia ai ma Keōua Hale, na fa'au'uina i le tama'ita'i o Bernice Pauahi Epikopo. Ina ua maliu Princess Pauahi i le 1885, na faatauina ai e le Komiti o Aoga le fanua o Keōua Hale mo le mea e avea ma Honolulu High School i le 1895. Ina ua tuua e le Aoga Maualuga a Honolulu le fanua i le 1907, na avea le fanua ma Central Grammar School. Ona taumafai lea e toe fa'aigoa le Central Grammar School i le Ke'elikōlani School. Peita'i, ona o le faigata o nisi i le faaleoina o Ke'elikōlani, na toe fo'i ai le a'oga i le Central Grammar School. 

Central Grammar School mulimuli ane avea ma Central Junior High School i le 1928, Central Intermediate School i le 1932, ma le Central Middle School i le 1997. O fale i luga o le lotoa na tuʻuina i le Hawaii Register of Historic Places i le 1994. E oʻo mai i le taimi nei, o se fale i luga o le lotoa o loʻo faʻaalia pea le igoa Ke'elikōlani School.

Prince Jonah Kūhiō Kalanianaʻole Elementary on Hawaiʻi Island will be closed today, Tuesday Oct. 20,
due to an unexpected water outage affecting the campus.